Loading...
X

Een (laatste?) ode aan de Keltische talen

welshKeltische talen zijn eigenlijk de dodo van de taalfamilies: uitsterven lijkt onvermijdelijk. Dat zal mensen die weinig met taal hebben bar weinig interesseren. Als je maar begrijpt wat er gezegd wordt, maakt de taal niet uit, zo zal hun  argument zijn. Deze mensen beseffen niet wat er aan cultureel erfgoed verloren gaat als de Keltische talen daadwerkelijk uitsterven.  Keltische talen waren ooit dominant in Europa, hun klanken echoën na in plaatsnamen in gebieden die je vandaag de dag niet meer met Kelten associeert. Een misschien wel laatste eer aan een taalfamilie die beschavingen zag komen en gaan en ze allemaal overleefde. Behalve waarschijnlijk de huidige Westerse. 

 

 

Bert en Vert                                                                                                                                             
‘Bert is timmerman’.’Ik was bij Vert’. Twee Nederlandse zinnetjes. De Bert uit de eerste zin is dezelfde als de Vert uit de tweede. De beginklinker is veranderd, omdat het voorafgaande  woord op een ij eindigde. Dit is een soort linguïstische fantasiesituatie, want het Nederlands zit zo helemaal niet in elkaar. In de Keltische talen tref je dit soort dingen echter wel aan.  Zo wordt het Welshe ‘cath’ (kat) ineens ‘ei gath’ (zijn kat) met een g als er ei aan voorafgaat Hoe uniek is dat?  En hoe vreselijk als je het moet leren?

Verdwijnende talen
Ook voor de Kelten zelf is het lastig. Slechts 13% van de Ieren beheerst het eigen Iers echt goed. De rest kiest voor de makkelijke weg: het veel minder complexe Engels. Hetzelfde geldt voor de Schotten en in mindere mate voor de  Welshmen. En ook Frankrijk heeft met het in Bretagne gesproken Bretons een Keltische taal in huis. Maar deze taal lijkt te bezwijken door het Franse ‘En France on parle Français’-beleid. Kortom: Keltische talen hebben betere tijden gehad.

Vroeger en nu
Een stukje taalgeschiedenis. Keltische talen zijn Indo-Europees. Daarmee hebben ze dezelfde wortels als onder andere het Grieks,  het Latijn en de Germaanse, Slavische en Indische talen. Zoals iedere Indo-Europese tak heeft ook het Keltisch zijn onderscheidende kenmerken. Zo is de Indo-Europese p verdwenen (en in een later stadium weer ontstaan in bepaalde Keltische talen, maar daarover straks meer). In het Germaans veranderde deze in f/v. Hierdoor komt het dat het Latijnse ‘pater’ correspondeert met het Nederlandse ‘vader’ en het Ierse ‘athir’.

Het Keltisch werd vroeger gesproken door heel Europa, tot in Turkije toe. Nog voor de jaartelling ontstond een onderscheid in Continentaal Keltisch (op het Europese vaste land) en Eilandkeltisch (op de Britse eilanden). Alle huidige Keltische talen behoren tot de tak van Eilandkeltisch, ook het Bretons dat eigenlijk op het vaste land wordt gesproken. De Continentaal Keltische talen werden allemaal verdrongen; door het Germaans, Latijn of andere Europese talen.

Die Eilandkeltische talen zijn ook weer onder te verdelen, en wel in  de Britse en Goidelische tak. Tot het Brits behoren Welsh en Bretons. Kenmerk van deze talen is onder andere dat zij de kw  uit het oude Keltisch in een p/b hebben veranderd, waarmee het Keltisch toch weer een p kreeg. Tot het Goidelisch behoren het Iers en het Schotse Gaelic. In deze talen is de kw-klank veranderd in een c (k-klank). Het woord voor zoon is dan ook ‘mab’ in het Welsh en ‘mac’ in het Iers. Het oorspronkelijke woord was ‘makkwos’.

Heb meelij met het Keltisch
Nu zijn er nog vier Keltische talen over: Iers, Schots Gaelic, Welsh en Bretons. Daarnaast proberen een paar linguïstische hobbyisten in Cornwall en op het eiland Man de Keltische talen die daar ooit werden gesproken (respectievelijk Cornish en Manx) weer tot leven te wekken. Maar het ziet er somber uit voor het Keltisch. Alleen het Welsh, met ruim een half miljoen sprekers, heeft nog enige kans om 2050 te halen. De overige talen worden in feite nu al kunstmatig in leven gehouden door onderwijs. Want laten we wel wezen: als een taal als Iers nu nog maar 60.000 moedertaalsprekers heeft, wat zijn dan de perspectieven?

Het Keltisch verdient meelij. Het zijn talen behorend bij rijke culturen met een indrukwekkend verleden.  Maar met meelij alleen komen ze er niet. Ik ga in ieder geval geen Keltische taal leren.

Twitter

Leave Your Observation

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>